Na de oorlog namen Amerikanen getuigenverklaringen op van mensen die bij het verzet tegen de Duitsers betrokken waren. En op die manier neergeschoten Amerikaanse piloten hielpen ontsnappen. Een van hen was marechaussee wachtmeester Theo Backx (1905 – 1954), woonachtig in Esbeek. Het verslag staat in het archief geboekt als ‘Rapport I.S. (Awards Bureau) South at Mierlo (N.B.) Signed, Th. Backx, at Esbeek’. Het is gedateerd Hilvarenbeek 11 februari 1946. Hieronder de letterlijke tekst van de getuigenverklaring.
“In 1941 begon ik met ondergronds werk in de concentratiekampen in Nederland, mijn werk was om brieven en pakjes het kamp binnen te smokkelen en berichten naar de buitenwereld te brengen. Op 20 juli 1943 werd ik commadantpost van de marechaussee in Esbeek waar men wist dat ik tegen de Duitsers werkte. Na 14 dagen werd ik al gecontracteerd door de gebroeders Putters uit Hilvarenbeek en enkele andere personen, van wie mij de namen nauwelijks bekend waren; behalve een R.K priester uit Schijndel en H. van Dooren uit Tilburg. Op mijn post in Esbeek werd ik door marechaussee Albert Wisman geïnformeerd over het transport van geallieerde piloten, en
vanaf dat moment heb ik mijn volledige medewerking hierbij verleend. Ook beschikte ik over documenten voor de transporten.
In november 1943 werden enkele Nederlandse jongens in Brussel gearresteerd met piloten en daarom overrompelden de Duitsers mijn huis in Esbeek van waaruit ik mijn werk verrichte. Op 18 november 1943 moesten alle marechaussees onderduiken. Ik zorgde ervoor dat marechaussee Albert Wisman gedurende de rest van de oorlog kon onderduiken in Rotterdam.
Albert Wisman
Ik verborg mezelf een paar dagen, verbrandde alle documenten om te voorkomen dat andere mensen werden ontdekt. Na de zoektocht pakte ik een week later mijn ondergronds werk en het transport van geallieerde personen weer op. We hebben daarna geen documenten meer gemaakt. Mijn pseudoniem was “Ome Frans” en mijn mensen kwamen weer naar mijn huis in Esbeek, om hulp. De heer van Dooren en de broers Putters kwamen meerdere keren voor het vervoer van piloten. Ik haalde de piloten dan bij Alfons van der Heijden in Netersel gem. Bladel en bracht ze naar Piet Leermakers in Hilvarenbeek, en van daar werden ze overgedragen aan onbekende helpers, een van hen, zijn naam was “De Vaan” schooldocent in Sprang-Capelle.
Ik vervoerde ook piloten naar het treinstation Tilburg, waar ze werden overgenomen door Ton Steen ( schuilnaam). Ik was niet geïnteresseerd in pilotennamen alleen om veiligheidsredenen moesten ze zich identificeren, nadat ze van de heer van Dooren of broers Putters waren gekomen, die ze burgerkleren gaven. Sommige namen zijn mij bekend: Davidson , waarschijnlijk Canadees, kwam van de priester uit Schijndel werd gebracht naar vakantiehuis “Uit en Thuis” in Diessen waar de Duitsers een inval deden en Davidson met veel moeite kon ontsnappen. Een geallieerde bemanningslid was schutter Baker boer in Canada, werd door Wouters uit Tilburg naar Hilvarenbeek gebracht naar de familie van der Ven en vandaar ging hij snel naar Leermakers Een piloot ,Holmes binnenhuis archecteit uit Engeland werd door mij bij Alphons van der Heijden aangetroffen en naar Leermakers Biest-Houtakker gebracht.
Holmes was de laatste piloot, Eduard Naaijkens en ik vervoerde hem door de Duitse lijnen via Lage Mierde naar Esbeek en vandaar naar Piet Leermakers Biest-Houtakker.
Ernie Holmes
Piet Leermakers en een van onze helpers Jan van Dongen werden op 7 september 1944 neergeschoten door verraad. Twee dagen later werden de marechaussees van Gestel en Gerritsen in Baarle-Nassau neergeschoten. Op 12 september werd Alphons van der Heijden door de Duitsers neergeschoten en moest ik weer onderduiken.
Wachtmeester Theo Backx met vrouw en kinderen (Esbeekseweg) foto 1943.
Op 4 oktober 1944 zijn we bevrijd. Ik heb geen documenten bewaard over de mensen die wij hebben geholpen. “
Backx Theodorus F.L.
Geboren 5 mei 1904 Teteringen
Getrouwd met Johanna Heijblom/ 4 kinderen
Overleden 5 augustus 1954
28-02-1934 Agent van de politie
01-07-1936 Rijksveldwachter Amsterdam
16-02-1937 Idem Gilze
01-03-1941 Marechaussee te ’s-Hertogenbosch
01-03-1943 Opperwachtmeester der Staatspolitie
01-08-1943 Idem te Hilvarenbeek
16-08-1943 Idem te Esbeek (Esbeekseweg D13)
01-01-1946 Opperwachtmeester der Rijkspolitie
16-01-1946 Idem te Gemert
05-08-1954 Overleden.
Tekst: Ad van Rijswijk Esbeek